Zazaca'yi Kürt dillerinden ayiran özellikler

Nuvistoğ: Asmeno Bêwayir Waxt, roce u sate : 27. Temmuz 2000 22:39:14:

- Zazaca'nin Kürtçe'ye ve Farsça'ya iliskin özellikleri veya Zazaca neden Kürt lehçesi degildir?:

Zazaca'nin Bati-Irani diller arasinda kendini birçok ses (fonolojik) ve gramer özelliklerinden ötürü kendini Kürtçe'den farkli göstermekte. Bunlari kisa bir sekilde sayabiliriz. Kürtçe için verilen örnekler sadece Kurmanci için degil, Sorani ve Feyli için de geçerlidir:

- Kürtçe'de xw-, Farsça'da x- ile baslayan okumak, istemek, hos, baci, tanri, kül gibi sözcükler, Zazaca'daki karsiligi w-'dir: wend-, wast-, wae, wes, wayir, wele

- Kürtçe'de k-, Farsça'da x- ile baslayan satin almak, esek, çesme, kasinmak, gülmek gibi sözcükler Zazaca'da h- karsiligini alir: herina (hêrna)-, her, hêni (hini), huria-, huya-

- Kürtçe'de veya Farsça'da g- veya b- ile baslayan söylemek, kurt, rüzgar, aç, yirmi, ot, akil, ön gibi sözcükler, Zazaca'da v- ile baslar, ki bunlar Avestçe'de veya Part dilinde de v- ile baslar: vat-, verg, va, vêsan, vist, vas, viri, ver

- Zazaca'da fiil çekimindeki sahis sonekleri Kürtçe'ninkinden tamamen ayiridir: Zz.: -ane, -ê/a, -o/a; -ime, -ê / Kr.: -im, i, e; -in

- Zazaca'da eril disil ayrimi daha belirgindir, fiil çekiminde ve yalin haldeyken de belirgindir. Kürtçe'de cinsiyet ise sadece Kurmanci'de kismen, Soranca ve Güney Kürtçesi'nde tamamen kalkmistir, Farsça'da genüs hiç yoktur.

- Simdiki Zaman'da Kürtçe ve Farsça'da bir fiil öneki ile çekilirken (di-; mi-), Zazaca'da çekilen eylem bir sonek alir (-en, -in). Bu sonek Hazar Denizi bölgesinde konusulan bazi dillerde de belirir. Kürtçe'de fiil olumsuzluk öneki aldiginda simdiki zaman öneki kalkar.

- Fiilde ayrica Hikaye Bilesik Zaman'da Zazaca'da bulunan -êne (örn.'vat-êne') eki de Partça'dan kalmadir (vaxt-ahêndê), Beluçça'da da bu soneke rastlanir.

- Zazaca'da ve Farsça'da seslemarasi -m- olan ad, adim, damad, göz, gümüs, kaçmak, yarim ayrica selam, cemaat gibi sözcükler, Kürtçe'de -v- veya -w- karsiligini alir Zz. : Kr.: name : nav, game : gav, zama : zava, çim : çav, sêm : ziv, rema- : revi, nêm : niv, silam : silav, cemat : civat.

- Zazaca'da önad tamlamasinda önad/sifat da isme göre disil veya çogul soneki alir: gama hewle, gamê hewli, gamanê hewlan (hewlu)

- kadin, vurmak/çalmak, asagi, yasamak, -dan, gün, söyle, elemek, sümmek, ucuz gibi kelimerde Kürtçe'de -j- sesi, Farsça'da -z- sesi, Zazaca'da -c- ile söylenir veya asli -c-'ye dayanir: cêniye, cinit-, cêr, cewia-, ci, roc, vac-, vic- ro, rêca-, ercan

- Zazaca'da bir çok ve farkli sonekler mevcut. Ayrica birçok fiil eki (ra, ro, de, pira, piro, tira, têra, we, werê ) Farsça'da ve Kürtçe'de kaybolmustur.

- Edilgen hali Farsça'da ve Kürtçe'de yardim fiiliyle (soden, hatin) ile kurulurken, Zazaca'da birçok fiile -i- soneki eklenir: kiseno : kis-i-no.

- Farsça ve Kürtçe sayilari hemen ayni iken, Zazaca'da bir, üç, on sayisi farkliligini gösterir: jew/yew/jü, hirê, des

- Ergatif hali (örn.: ez to vênenu : mi ti diya), yani geçmis zamanda geçisli fiilerde özne ve dolaysiz nesenin degisimi, sadece Zazaca'da ve Kurmanci'de degil, Beluçça, Semnanca ve hatta Gürcüce gibi dillerde de varolan gramer bir özelliktir. Bu özellik aslinda bütün eski Irani dillerde varmis. Farsça ise bu özelligi yaklasik 1500 yildir tasimamaktadir.

- kapi ve diger sözcükler Farsça ver Kürtçe'de d- ile baslarken, Zazaca'da b- ile baslar: ber, bin

Verilen bu kadar açiklayici örneklere göre Zazaca'ya hala "Kürtçe" gözüyle bakmak abes kaçar. Hatta, "Zazaca'yi Kürtçe yapan özellikler ne?" sorusunu yanitsiz kilar. Ayrica, Iranoloji dilbilimi Zazaca'yi yüzyülün basindan beri ayri bir dil olarak görüyorsa, bir nevi arastirmalar yapilmis demektir. Bilim, nötr olmak zorundadir, yani birilerinin örnegin ulusal istemlerine ayak uydurmaksizin veya ekmegine yag sürmeksizin.

Asmen

Sayfayı baskıya gönder