Sayê Moro

Qeseykerdox:

Mursayê SILÊMANİ

Arêkeri: GULPÊRİYE –

Mustafa Düzgün

Munzur Dergisi, Sayı 1

Sayê Moro belka lazê Loqman Hekimi yo. Rozê, Loqman Hekim, kıtavê xo guret şi, şi çeme sero niştro. Va ke, belka merdenere çare bıveno. Kıtav, xo verde naro, da wendene. Hz. Pêyxamberi ra eyan bi, va ke:

"Loqman Hekim hawo waneno nıka merdenere çare vineno! Hama no is-kare Heqi yo, eyirê çı!"

Axırê Cıvrail rusna. Va ke:

" Ala tı so! So, sola tı qanatê pırode, kıtavê deyi awero de. Va na dawara vaz bêro"

Axırê Cıvraili qanati day pıro kıtavo ke destte perra şi gına çemro. Xora hirê perri destde mendi. Ciniya Loqman Hekimi dıgani biye, domanande nêwese biye. Loqman Hekim ke kot royi ver, yi hirê perre ke destde mendivi veti dayi ciniya xo. Vake:

"Nayine bijê wedare. Bi ke tı kuta ra, ewladê tora ama dina. Hata o nêamo u ni hirê perre kıtabi tora nêwastê, qetiya veng meke, ne çi cıde."

Nêwes kot, dina xo vurne ra u şi! Çımke kote ra, cıra lacê bi. Name Camisan na pa.

Camisan bi howt serre. Domanode şiyene, feteliyene u xorê koli kerdene are ardêne. Rozê onca terkıt şi koliyo. Qilıkê fistêra hawa ke yane koliyo biyaro, niyada ke salê veciye. Salê fişte hawa ke kupe bındera. Kupe pırra, hemcenra rınd duza. Xeverê dê havalo, va ke:

"Hala bere! Mı ita çiye diyo, hala çıva wo?

Amay ke kupêwa, duza hemcênra. Ama nezanê çivawo. Wertera domanê va:

"Ala reyê bêçıka xo tafiye no çivawo? Thamê xo senêno, nêbo ağu bo!"

Camisani bêçıke fişte tira ke şireno. Vake :

"Lawo no weso! Mevındê şêrê qabo biyarê, ma nayê thal keme beme. Naşibo raşt amo."

Domani şi, dewera qabi ardi. Na hemcên kupera kerd thal, ont kerd qabo. Bınê kupe ke senık mend, Cemêsani vake:

"Sicim mıra girêdê, mı raverdê cêr, ez seri... Qabo ken pırr, sıma bıance. Key ke qediya, mı bıance ser."

Ardi lazek girêda, verda quyiye de. Kupe ke kerdê thole, kot bınê, "Lawo!" vake, "Nıka ke ma ni vejime, no urzeno ra vano leto zu yê mı, leto zu yê sıma. Rındê awa ke bere ma ni ita kupe de caverdime. Some vame ma nêzanime kata şi. Vergi berd, se kerd, bi vind şi!" Anê sicim ercenê zerre kupe, têpiya sale nane ser. Laeçi têde caverdanê sonê. Sone çê. Vanê, "Ma nêdiyo. Kata şiyo, nêzame!"

Camisan têde maneno. Zaf maneno, senık maneno rozê heni niyadano ke kupe lone biye u wele cıra rışiyê. Niyada ke na dımpıstıka ke dana isani de awa, kupe lone kerda ama yeme zeri. Vano: "Na dımpıstıke dina roşti ra ama. Na corde ama. Ez ke na lona nayê yadi pıra seri, axirê nêvejin dina roşti."

Neteliya cı, kupe pıra de ya. Wele pêyser este, şi. Êndi ke zaf şi senık şi, mekane Saye Moro'de vejiya.

Mekanê Saye Moro'de vejiya ke, moro lifi estê pêser, Saye Moro, çi herdise yena gınena miyanera. Ronistewo. Lesa xo serera isano, uzara cêr moro! Destê xo mori ye, lıncê xo mori ye. Lewê xo qılaşiye ra! Va ke, "Ya Rebbin Alemi! No tecelê mı çıqa şiya bi ke, to ez ardo raştê nayino kerdo!.."

Saye Moro vake:

"Bıka meterse, meterse bê lewê mı! Hendo ke tı inanra tersena, hirê hendiçi i tora tersene."

Camisan, onciya şi lewê Saye Moro. Saye Moro vake: .

"Hey Beni Adam, qusırê mı çıqa xırabıno Sıma Beni Adami vera qonağê hawt sey serra vurno ardo ita, têpiya sıma kunera mı dıme yenê. Sıma dest nêxelesiyo!"

Cemêsani vake:

"Ya Sayê mı! Nıka dêma ez amo nazade vejiyo, tu mı se kena?"

Eke çıqa lewêde mend, zaf-senık mend, cıra mınete kerdê. Vake:

"Mıneta mı qebul ke, mı berze dina roşti!"

Va ke:

"Oğıl umıdê xo a qesara bıbırne. Tu dina roşti nêvênena! Belqiya lacê Temur Sayi bi. No Belqiya feteliya ke Hz. Mehemedi bıveno. Cayê nêdi. Nêçe ke feteliya, ama mekanê mıde vejiya. Mıra mınete kerdê, vake: 'Mı vece dina roşti. Xatırê Heqi sane! Sonu name Hz. Mehemedi fetelin ke bıveni.' Niyade ey i nêşi dina roşti nêdiye, tu kot bıvene!"

Tesea Camisani kote. Uca lewêde vınet. Zaf vınet, senık vınet va ke:

"Ya Saye mı, ma to heni va, o Belqiya kata şi? Namê Hz. Mehemedi, cemalê eyi di-nêdi?"

"O ita lewê mı de mend. Fizat kerd, mıra mınete kerdê, se kerd va ke, 'Mı vece dina roşti.' Mı va: 'Tu dina roşti nêvinena!! Ama bê so filan cade merce esta, roza yeniye so uza bıpiye. Dı teni vaşni yenê uza, danêpêro. Zu siyawo, zu çi sipewo. Tu düri vınde, 'Ya Xızır!' vaze u xo berze vasne şişi ser. Wu to erzeno dina roşti. Tu ke xo berze vasne qeri ser, howt qati to dinade keno warr."

Uştra terkıt şi. Şi a merce piyê. Roza yeniye niyada ke çutê vaşni amey. Jü qero, jü çi sıpewo. hurdine sana jübini Belqiyayi xaftıla çıng da vasnê şişi ser. Vasnê qeri xo kerd vera, o howt qati bınê herdi de berd. İ nêşi namê Hz. Mehemedi nêdi, dina roşti nêdiye. Ma tı kot bı-vinê! Na dawara vaz be!'*

Onca lewede mend. Teseliya xo dina ra kote. Zaf mend, senık mend va ke:

"Ya Saye mı! O şi howt qati herdro şi warr, axırê sebi?"

"O şi dinaye de vejiya ke jê na dinawa. Şi lewe mordemê de bi şiwane. Bi xızmetkar. Êndi ke zaf-senık mend, ağaê xora va ke, 'Ya Ağa, ez amo gıno na dinaro! Rica de mı tora esta, tı gere mı veze dina roşti.' Va ke: 'Kes to nêbeno dina roşti. Onca ki bê so, hacade dara çınarê esta. Zumrut Quşiye yena ayê sero halên vırazena. Serra Heqi leyro vezena. Morê muso her sere yi leyronê ayê weno. Tı ke şêrê uza, a halêni bıpiyê, waxto ke mor vejiya şi ke leyronê aê boro, aê de besebıkerê mori bıkısê; belkia a to vezo dina roşti. Zovina teseliya to bıkuyo!"

Belqiya terkıt şi, tirkevanê xo guret u a dare piyê. Rozê hendê niyada ke hawo ejdeharê cêro na dare ra ancino sono. Zelemele gına leyroro. Maa leyro pêyê koude biye. Vencê leyronê xora heni ke hêrs 'biye, kemerê nê qanatanê xo ser, vake:

"Şêri no ke çıko pırodi! Na serra Heqi no kamo yeno na leyronê mı weno?"

Ame.

Hona ke maa leyro nêama, Belqiya yi tirkevanê xo est pêyê vıle ejdeharıde sana cı! Mor herd de ermis bi u gına pêsero. Zumrut Quşiyê amê, yanê çı kı bınê dare dero pırodo, dewna kero u hêfê leyronê xo bijêro; leyro va ke:

"Çênêrıjiyayiye nêbo ke tu pırode! Beyni adamo ke bınde, eyi ma xelesnay me."

Nayede Zumrut Quşiyê arde kemera serê qanatonê xo este warr u cıra pers kerd, va ke:

"Lawo tı kam kes biya ke to na mıradê mı kerd, leyrê mı xelesnayi? Mıra çı wazena, ezo mıradê to bıkeri!"

Belqiyayi va ke:

"Mıradê mı zovi çino! Tı ke mı vezena dina roşti, mıradê mı uyo.

Aye va ke:

"To ez cao tengde pê gureto. Balê so mırê çend literi goşt u çend mesçi awe biya u qanatanê mı sero rose. Mı va: 'Vêsano!' goşt berze feçê mı, mı va:

'Têsano!' awe gula mıde ke. Xora mı tı veta veta, xora çi nêveta nêveta!"

Laeçi şi çend literi goşt, çend mesçi awe gurete arde nêro perro ser. Ebe xo çi perro sero niştro. Perrê ra, biyera berz. Va ke: 'Têsano!' awe kerde gulede, vake: 'Vêsano!' goşt est gule. Axırê pêyniye de ard vet dina roşti."

Umıdê Camisani bırriya! Gel zeman get zeman, xêle ke mend va ke:

"Yâ Sayê mı! Peki, o vejiya dina roşti, şi se bi?"

Vake:

"O şi suke de feteliya. Uza de xoceyê vejiya, va ke: "Kam ke mıde yeno şime, velg u vas, dar-kemer têde marê kunêra zon. Dare çı vana kam ke bêro nea velcê mı bınê nınganê xora kero, awe cırê bena yêrğuçe. Kunera raye some, mığarê esto u ejdahir verê çêberê mığare dero. Ez diwa İsmirê Sultan Sılêmani o mığaredero. Ez diwa İsmi Ezemi wanen, tı 'amin' ke, ma kıla feçê ejdahiri bırneme. Ez sonu morê Sultan Sılemani cenu, tı çi cemalê Hz. Mehemedi venena."

Belxiya guret giştra xo, şi... Ni va ke:

"Ez ilacê na dermaniyo",

Ey va:

"Ez ilacê na dermaniyo"

Dare çi va ke:

"Kam ke velcê mı bınê nınganê xora kero, awe cırê bena jê yêrxuçe."

Nine şi velcê a dare gureti, kerdi bınê nınganê xora u kotira awe ser. Zaf şi senık şi mığara ke fekê ejdahiri kılê vozkena. Xoceyi diwa İsmi Ezemi wende, Belqiyayi va: "Amin" ke, kıla ejdahiri kılmvo. Hz. Pexamberi Cıvrayil guret rusna, va ke:

"Bıvoze, morê Sultan Sılemani va kes nêcêro! Sola kıtavê neyi destra warro gınê, bivêsê. Va morê Sultan Sılemani destê keşi nekuyo!"

Axır Cıvrayil rest, qanat dapiro u kıtavê Xoci destra perra şi gına awero! Xoci diwa xovira kerde u têpiya kıla feke ejdahiri dewam kerd u Xoce vêsa. Belqiyayi pêyser vaz da, ama xeleşiya.

"Bıko" va ke, "Eyi name Hz. Mehemedi nêdiyo, tı kotira bıvene! Bê na dawara vaz bê!"

Va u şi!..

Zaf mend, senık ke mend roce va ke:

"Ya Sayê mı, ma no se bi? Şi camalê Hz. Mehemedi dinêdi?"

Va ke:

"Wu şi koê de vejiya. Hirê sey serra ke fetelino! Sovera destêde xo weriya zu destık mendo. Postalê xu yê ke lıngede weriye zu qasnax mendo... Şi koê de vejiya ke huriye kode roniştayiya.

"Mabê xêrdi!"vake.

Vake:

"Xêrbe sılamet ya Beni Adam!"

Huriye va ke:

"O! Çı şifeto de rınd vejiyo, çı dono de rınd tedero!"

Belqiyayi pers kerd:

"Tı ita çı pina?"

"Huriye va:

"Hz. Pexamberi ez ita tayin kerdo ke kamci heti ra qıtlıx va, kamci hetirê ke bollığ va, wu het ken bollığ u na het çi ken qıtlıx."

Vake:

"Serrê to çivayê?"

Vake:

"Dı sey serrê mı de şiya."

Vake:

"Zu rıca mı tora esta! Dı sey serre tora şiya, ma to qe name Hz. Mehemedi pê nêheşiya?"

"Ulle" va ke, "Ez pê nêheşiyo. Axırê so filan kode waa de mı esta, ayêra çar sey serre şiya. Belka a heşiya pê, va tora vazo."

Axırê ustra şi. Şi a kode vejiya ke Huriye roniştayiya. Sılam da cı. Va ke:

"Eleyküm sılam ya Beni Adam! Heqe sukır tı tam serto de rınd de ama meydan!"

Eke persê xo cıra pers kerd, hal-xatırê zuwin ke pers kerd, Belqiyayi va ke:

"Tı ita çı pina?"

"Ez ita nobedaro."

"Serrê to çivayê?"

"Çar sey serrê mıra şiya."

"Zu rıca mı tora esta! Name Hz. Mehemedi hata nıka tı qe pê heşiya?"

Va ke:

"Ez pê nêheşiyo. Onca ki bê so filan cade çêverê esto. Dı qanato. Vazê: 'Ya Hz. Mehemed -indi ceza to ke qediya, azavê to ke qediyo çêver tore beno ya u sona zerre. Nê nê ke, ya nêbi, so hendo de bin bifeteliye bê."

Uzade sızda bi u berba! Kotra rayé terkıt şi kode vejiya. Niyada ke çevero de dı qanato, va ke:

"Ya Hz. Mehemed, qusırê mı nêqediya. Ez to dıma hande ke feteliyo, indi lıngi mıra nemendi!"

Va:

"Ya Xızır!" Dest est çever, çever bi ya, şi zerre.

Peyniyede ki vake:

"Yi hendê eza diya, dina roşti nediya, tı koti bivênê!"

Xêle ke mend, va ke:

"Ya Sayê mı! Çever bi ya, şi cemalê Hz. Mehemedi di. Ça tı vana ke, 'Tı dina roşti nêvênena!' Rıca mı tora esta ke tı mı veze dina roşti!"

Vake:

"Tı bê wad ke tı hemamde awe xoro nêkena, sukede çi nevındena, to veji dina roşti!"

Va ke:

"Wad bo, wad bo! Wad bo ke nê suke de vınderi, nê seri hemam de awe xoro nêkeri."

Cane deyi jê mori biyo palangın. Têde belekino. Kami ke Sayê Moro di, cane xo heni beno.

Çutê mori ardi, çime Camisani pişti, Camisan nişt moro u mori xız kerdi. Çıme xo gurete ye. Berd ke kata berd, axirê o vet dina roşti.

Sılaweta xo arde!... Terkıt şi ke maa xu ya kokıma biya kore u tenê herade xo ya u xorê o kosede vınetayiya. Şi, va ke:

"Dayê mevınde!.."

Piçtike xo, cıle xo kerdi are onti here. Maye vake:

"Bıko kata sona?"

Camisani vake:

"Ez sukede nêvindenu, bar kenu sonu ko!"

Şi, gemede xorê qulıkde vınet. Tenê tenekêde awe nênê ser, kerdêne germ u kerdêne xoro. Rozê pasaye na sukede derde vejiya, kulê vejiya. Rı u kuli canê pasayi guret xo ver. Pelexiya, poyiya!.. Nêçe doxtor u cerora feteliya, çare nêdi. Xoceyê bi, rozê vejiya ama qonax. Kıtav naro u da wendene. Vake:

. "Pasaye mı, derde tore derman çino! Teyna Sayê Moro ke tı biyare, serê bırrne, hirê xaxi kere, awede bıgirênê u awa deyide xo bişuye, tı bena wes. Wu ke nêbo, tore wes biyayine çina."

Vake:

"Peki ma Sayê Moro kot bıvenime?"

Va:

"Ma o zoro! Xêrê xorê venga mıleti de biya, hemamde awe pıroke u bişuye. Xora canê kami ke belekın bi, Sayê Moro ki wu sono ano."

Êlan kerd, caye de kes nemend, amey hemamde awe kerde pıro... Kam mendo, kam nêmendo?.. Filan lazek Gomê Çemê Sor'de mendo! Cendermeyi rusnay, va ke şêrê ey i ki biyare.

Şi ard, vake:

"Bê hemamde awe xoroke!"

Vake:

"Ez hemarnde awe xoro nêkenu. Xorê teneke nan ser, heni awe kenu xoro."

Nê xêr, tı gêre awe xoro kere! Seba xêri ma venga mıleti do, ardê ita awe kerda pıro. Ma tı ça lez kena?"

Axırê çare nêdi. Kinci cıra veti, kerd wırran ke cane xo jê mori palangmo. Vake:

"To ke Sayê Moro koti diyo, gereke tı biyare! Niyana vıle to danu pıro. Sayê Moro ke nêro, Paşa mıreno!"

Neyi xori xori fıkır kerd, çare nêdi. Xo nêxelesna. Vake:

"Ma ez ça serê xo danu! Ez şiyo a quyiyede gıno kupero u şiyo mı diyo. Sıma ben kupe ser, xorê şêrê bijêrê biyare. Ma ez ça serê xo deznon! Hay dere, mı ke koti diyo sıma bon ser!"

Kupa ke lazek gıno pıro, gureti berdi a kupe ser. Vake:

"Ez taro şiyo, mı diyo; sıma çi şêrê bıvênê, biyarê!"

Xoci kıtav naro wend, wend, wend!.. Hendê niyada ke Sayê Moro lonera vejiya ser. Eke vejiya ser, Camisani voz da pêyê isani. Sayê Moro vake:

"Ça vozdana pêyê isani? Bê, tı xayin vejiya! To iqrar kerd ke mı name nêkere, onca ki to name mı da. Bê mı paşti ke, ça vozdana!"

Camisan ame, o paşti kerd berd. Sayê Moro cıra va: .

"Nıka ke ez berdo, tora vanê ke ni serê bıbırme ma sernime. Tı nêbo mı serebıbırme! Vaze: 'Mı ardo, sıma serê bıbırme.' Xoce mı serê bırmeno, keno xaxi, nano ser. Eke kel ama cı kefo verêno ser, sade axuyo. İştur ke danê to, tı nêbo borê! Kefo peyên ke ama ser, o ke kam bisimo, beno Loqmani Hekim. 'Loqmani Hekim’o dina pero yena verê çımo."

Guret berd. Yine cıra va:

"Serê bıbırme!

Vake:

"Xêr, ez sere nebırnon! Mı ardo, sıma çi serê bıbırne!"

Xoci berd, serê bırna, kerd hirê xaxi u est lê. Eke kel ama cı, kefo vıren kerd tasike, da Camisani u vake:

"Bijê bısıme!"

Camisani vake:

"Suro, uzade ronê! Pêyezu. Dana mı çı?"

Masa sero na ro. Kefo peyên ki guret, kerd tasıke ke uza rono u a çi ke serdıvo, xaftıla jü vake:

"Pasa veng dano!"

Xoce ust ra şi lewê Pasayi ke ala se vano, a tasıke berde hurendiya di u a tasıka bine kerde gula xoro.

Camisan bi Loqmani Hekim! Dina ame çimo ver. Xoce se ke ama tase kerde xo sero, hurendiya xode tasele bi. Çı ke axuyo. Xoce ke tasele bi, Camisani awe berde kerde Pasayro, kul u rıse xo rışiya u Paşa bi wes.

Camisani ke kêf sımıt, bi Loqmani Hekim. Êndi her çi cıra asa! Ama çê, vake:

"Dayê tayê perri kıtavê piyê mıra mende, yi çêderê? Biya mırê! Şiye ardi, day cı. O nara têpiya bi Loqmani Hekim."

Niyade Belqiya hendê feteliya, şi name Hz. Mehemedi di. Camisan çi hendê feteliya ame dina roşti diye.

Sanıke qediya, yi çi şi resti mıradê xo!