Sanıka Satemuji

Arêkerdoğ: U. Pulur

Pasaê beno, ê ni pasay jü lace dı xo beno. Lace pasay her roce sono sayd (neçir) yeno. Roce qeralê jü dügelê xeberê rusneno ni pasay rê. Vano: “Mıre verci (vergi) dı yabu pêciyo, bırusno! Nênı ke, naê nêkeno; eskerê mı eskero; seferê mı sefero.” Ni sonê, fetelinê, çerexinê verci dı yabu cênê pê. Ni verci, pasa keno oda lace xo, uca dı gırêdano. Lace pasay neçir ra yeno kı verci oda xodı gıredayiyo. Lele xore vano, „lele nu çıko, koti ra nu verg amo?“ Lele vano: „Qeralê falan dügele xebere rusna piye tore kı, verci dı yabu pêciro, cıre bırusnero. Nêbenosa herb keno ya.“ Layık naê ser venci xo nêveceno. Sêrkeno kı nu verg dusmıs beno. Vıle xo deê gıno warre, deê darino we. Layık vano: „Dama u tecelê mı! Ni, ya oda mıra benê, ya ki ez ni verci (vergi) verdon ra. Qeralo kı sebeta ni verci herb wazeno, va bıwazero!“ Cêno ni verci verdano ra. Verg sono beno vind. Pasa beno kı sodır lelanê xu rusneno, vano „sêrê i verci biyarê, ma bıruşnime. Leli sonê kı verg-merg çinno! Cêrenê ya yenê lê pasay vanê: „Pasa verg verdo ra şiyo.“ Naê ser pasa serebırnaoğu (celadu) rusneno, vano: „Sêrê, serê lelanê lace mı puroderê! Çıton beno kı mıra bêxeber çiye nianen kenê.“ Xeberê resena lace pasayre kı, serê lelanê ni danê puro! Layık vezeno sono lê piye xo, vano: „Bao serê yinu puro medê! Verg mı xo desta verda ra. Ekı dana puro, serê mı purodê!” Pasa emır dano celadanê xo, bajiye layiçi dano dest, vano: „Berê ko dı, çımanê mıra dürr; serê ni puroderê!“ Ni, layiçi çıqa kı benê, destê ninu cı nêsono kı bıçiserê! Name ni layiçi Satemuz beno. Vanê: „Satemuz destê ma tu nêsono, pırên u tumananê xo vece, pırnıka xora goni raverde. Ma ninu gonia todı rınd gonên kerimê, berimê piye todim kı u inam bo!“ Êndi layık vatena ninu keno. Celadi pırên u tumananê layiçi hên gonên benê dani pi. Vanê: “Ma zê vatena tu, serê lace tu dapuro. Aha pırên-tumanê lace tüye gonini naê.“

Nu layık xore tekneno sono. Zaf sono, tanki sono, jü suke dı verê seraya jü pasay dı vecino. Verê na seraye dı destu keno xo ver, niseno ro. Pasa sêrkeno kı sazadeê verê bina dı hên dusxın u mırozın roniştayo. Lelanê xo rusneno, layiçi dano ardene. Pasa pers keno, vano: „Beliyo kı tu ğeriba. Koti ra yena, kata sona? Nu çı halo tu têy dıra?“ Layık vano: „Eji lace dı feqiriyo. Xam-xeşimo. Keşi nasnêkon. Amo xore uca dı niştbi ro“. Pasa vano: „Gonia mı tore giriye. Meso, lê mıdı fınde! Na seraya mıdı xızmete bicê xo ser.“ Layık vano: „Rınd beno. Xora eji kar-gure dımerao.“ Dı-hire roci tepia çêna ni pasay hewnê xodı jü layiçi vinena. Vinena kı, layiçi amo seraya pi, jü sanıkey werte çari dı esta. Hewn dı jükek çêneke rê vano, tu nisanliya yi layiçiya. U ê tüyo. Waxtê vereno ra, çêneke moa xore vana mıre yemeg pocırê! Xızmetçiyo kı newi amo, be iya mıre bırusnerê! Layık yemeg kı pocia, cêno beno. Çımê çêneke sekı gınê layiçi, vana ez nisanliya tuo. Ez todı zewicino. Layık vano: Yaraniye meke! Ez mordemo dı xam u xeşimo. Ez newe amo, mıre zewec-mewec lazım niyo.” Cêreno ya sono, ancia xızmeta xo keno. Waxtê kı mabên ra vêreno ra, lelê pasay gır ercênê layiçi ser. Vanê: „ma, nia hentê omır naca dı verna ra, deê nêbi kı ma xonça pasay dı piya ronişimê. Nu kamo kı ama xonça pasay dı niseno ro, yemeg wenno!“ Pasayrê vanê: „Ya tu ni layiçi lê xora vecêna, yai kı ma vêcinim’ sonime. Ma na hal dı nêfındeymê.“ Pasa çıqa kı serba layiçi vano, „guneko xam u xeşimo. Mekırê, layık fındero!“ Thaba perey nêkeno. Leli, „ya layık, ya ma!“ vanê, zobina thaba nêvanê. Ê ni pasay çêwres tenê golicê xo benê. Ni golici ko dı be şianana mandenê. Pasa ni layiçi rusneno lê ni şianu u vano, “guneka, ni layıçi bicerê lê xo, u kı lê sıma dı goligu bıçırayno.” Waxtê ra tepia çêna pasay xeberê cêna kı, layık rusno ko. Goligu ver biyo şiane. Na xeberê rusnena ni şianannê, vana, “sıma ra jükek goligu ver dı bımano. Yi binu têdınannê sılayiya mı esta, ewro berê meymanê mı bırê.” Çêneke riye layiçi ra ne sılayıye rusna kı, layiçi bivinıro.

Ni şiani yi layiçi goligu ver verdanê. Yenê çêna pasayrê benê meyman. Ni çıqa kı wennê, sımenê, wazenê kı bıvezê ra sêrê. Çêneke jü qeze ana, dana serê bırnaene. Werte qeze be altunana (zernana) kena pırr dercena. Rınd pisena dana şianu. Vana: “Sıma kı sonê, na qeze coru yamekerê! Naê nia berê, sımara layıko kı goligu verde mando, teşlime i layiçi kerê!

Na sırı dı layik tek teyna sekeno? Layık ni çêwres goligu verdano ra. Hergu jü nisena caa ser. Bexoy jü kemerê ser dı niseno ro berbeno. Vano: “Ya Xızır nu çı taliye dı şiawo mı ser dı. Tekı ez sere ra kerdınê mı qehıro nianen nêdiyenê!” Na sıre dı vergo kı waxtê verdaybi ra, lêê dı vecino u tey yeno jian. Vano: “Satemuz, nu çı halo dı tengo tu kota cı! Hani çaxmaxi bicê, bıvêsnê. Tene bıçerexiye u baduna so axura goligu. Golici pêro tu dıma yenê arranê xo ser.” Layik çaxmaxi vêşneno, serkeno golici pêro kotê dıma. Çeberê xanê goligu keno ya, kono zere. Tek bı tek golici sonê arra xo ser fındenê. Baduna goligu gıredano. Şiani yenê kı golici heniye kı! Ko dı çerdo, pize tedinu mırdo. Xo miyan dı vanê, “nu sene layıko kı tek teyna heqberê ni hentê goligan dı ama. Gır ercenê ni layiçi ser. Hona kı qeze nêdanê cı, cêne qeze kenê ya. Kenê ya kı, çı bivinırê! Zere qeze pırê altunano (zerrano). Vanê: “Helê serkırê kı çendawo serriyo kı ma naca dimê, çiyo nianen mare nêkerd. Dema çêna pasay riye ni layiçi ra ma kerdimê mêyman.” Ni qeze ra altunu cênê. Tene qoşt u astıku be nanê husçiya (huskiya) benê danê layiçi. Vanê: “Lao, noi kı çêna pasay tore rusna”. Layik sono tene dürr dı niseno ro, nanê xo wenno. Ni şiani bini xo miyan dı vanê, “nia nêbeno. Ma şime lê pasay u vacime ya ma, ya layık. Kami wazenasa!...” Sonê lê pasay, vanê, “ya ni layiçi lê mara cêna, yai kı ma nêfındeyme.” Pasa vano: Tecel u qusırê mı. Sekenê bıkırê! Ni şiani layiçi cênê pê, ercenê jindan. Waxtê kı maneno, çêneke hêşina pê kı layık eşto jindan. Taê leğemcu cêna, leğem dana puro, ana resnena bınê seraya xo. İ layiçi jindanna ana bınê seraya xodı darêna we. Werte ra waxtê verene ra. Hirê dêvê kı pasay ra xerec cênê, ninanna jükek vecino yeno. Yeno pasay rê vano: “Pasa xerece mı bıdê! Dana bıde, nêdanasa serê suka tu ano bın ser.” Pasa vano: “Çêneka dı mı esta, wazenasa xore berê!” Pasa emır dano, çêneke aspar kenê danê dêvi. Dev çêneke cêno, peyser sono. Satemuz, dızdeni niseno jü ostori kono ninu dıma. Çıqakı sonê, layık reseno dêvi. Bismila ya Xızır vano, sımserê xo saneno ra dano dêviri. Serê dêvi lese ra bırneno ya. Çêneke cêno, erceno pê xo yeno. Yenê kı nêjdiye suke, layık çêneke verdano ra. Baxoy dızdeni leğem ra vêreno ra sono kono jindan. Çêneke yena seraya xo. Êndi çı serê sıma bıdajniri! Hirê dêvanna yi bini kı, têver tê dıma yenê pasay ra xerece xo wazenê. Her gerenge çêneke cênê benê. Hama layık kono dımê reseno cı, dêvu serê ra keno, çiseno. Çênekey peyser ano, nêjdiye suke dı verdano ra. Na dona pêyınê dı layık bajiye xora beno dırbetın. Layiçi kı bajiye xora dırbetê gurıta, çêneke dısmala piye xo veta, purışnana bajiye layiçi ra.

Mijdane yena pasayrê kı, çêna tu jü sazadi gurıta, noa pêyser arda. Pasa talal dano, vano: „Nu sazade kamo sa, bero ez çêna xo cı deri. Aê ra tepia textê mı ser roniso!“ Naê ser jü cênc sono, vano, „mı arde!“ U bin sono vano, „mı arde!“ Cênc konê sıre, hergu jü vano, „mı arde!..“ Çêneke vana, „Bao ez yi naskon. Dısmala kı tu daybe mı, bajiye kami ra sa, yi ez ardo. U cênc baji ra bibi dırbetın. Mı dısmala tu purışne bajiye yi ra.“ Pasa yelê xo dano arê, kêşi dı çiye nianen nêvineno. Kam mando, kam nêmando vanê, vanê jindan dı jü layık mando. Lelanê xo rusneno, ni layiçi jindan ra dano ardenê. Sêrkenê kı bajı ra dırbetıno u raşti kı dısmala pasay oa baji ra purışnaiya. Pasa vano, „Xortê mı, textê mıni, çena mıni torê bıro!“ Êndi vêyve ninu keno kı bızewecnırê. Beno kı sand, layık wazeno kı bıveciyo teber. Sekı yeno verê çêberi çute peri heweşiye layiçi, nanê peranê xo ser cênê sonê. Beno sodır layiçi nêvinenê. Beno sand ancia layık çinno. Cêniya pasay êndi çêberê ninu kena ya vana, „sımarê sebiyo kı, thaba nêveciay teber!“ Çêneke vana, ane persmekê! Layık vecia teber donna (reyna) pêyser nêama. Mı qı êndi nêdi!“ Çêneke berbena, warena-qarêna vana, „bao mıre asen ra çute postalu u jü kı çogane vıraze, ez son.“ Çogane u postali asen ra vırajinê. Çêneke postalu cêna pıra, çogane cêna xo dest; sona kou ser dı fetelina. Çıqa kı fetelina, çerexina; layiçi nêvinena pêser yena çê piye xo. Nafay vana, „bao mıre howt rau ser dı banê bıvırazê, verdey kı bostanê bıramê!“ Pasa howt rau ser dı ban dano vıraştene u verdey, bostan fino ramıtene. Çêneke bostanê xo kı bi, yimusu u xiaru pêro kena vıla. Roce beno kı san, serkena jü pire veciye ame. Le pire dey layıko dı qıçkek beno. Çêneke sona vırniya ninu vana, „daypire ewro sıma meymanê mınê.“ Pire vana, „dike, xora ez teber ra mando. Ma ekı tu wazena ewro todı fındon.“ Beno kı san, çêneke pers kena vana: „Daypire qı sanıke-manıke nêzana mıre qeşikıre?“ Pire vana, „khıla mı ez thaba nêzon.“ U layiko kı lê pire dı beno, u vano, ez zano; wazenasa ez qeşikeri?“ Çêneke vana, „da bıra ekı tu zanasa tu qeşike!“ Layık qeşikeno, vano: „Reê ma şime koê dı veciayme. Zaf bibime têsan. Moa mı hewna şiye. Ez vêşto ra şiyo. Zaf kı şiyo, tanke kı şiyo, verê jü qela dı veciyo. Naca dı jü yene est bi. Mı ni yeni ra owıka xo sımıte. Lê ni yeni dı jü dara qewaxı u serê na dare dey jü sandıke estbiye. Mı xo uca dı dard we. Tene kı fındeto çutê huri amay, bınê jü dalıke ra qamçiye guret da golerê. Qamçi kı da golerê, arebê vecia. Va: „Ez bırıjniri, binijniri?“ Huriyu va, „nê bırızne, nê binijne. Mare na sandıka Satemuji qewaxe ra rone cêr!“ Arebi, sandıke arde war. Yinu êndi deyra kı Satemuj dı kaykerd, qamçi ancia da golerê, Areb vecia. Huriyu va: “Mare na sandıke vece serê qewaxe ser, ancia rono!” Arebi sandıke serê qewaxe ser nê ro u bi vind. Huri yi dıme ra bi vindi, şi. Çêneke sona nınganê layiçi ra, vana: „na oda mıni, waretê mıni tore bıro. Tekı mı berê a gole ser, thaba nêwazon. Layık kono ver, çêneke beno uca. Hurindia qamçi salıxe cı dano. Çêneke qamçi dana golerê, Areb vecino. Vano: “Bırıjniri, binijniri?” Çêneke vana „nê bırızne, nê binijne. Mıre sandıka sere dare biya war. Areb sandıke nanoro. Uca dı êndi ni purışinê jübinnê. Çıqa kı manê, Satemuz vano: “Mı wedarê! Yi peri yenê toi kı, mıni kı serê ra kenê!” Çêneke qamçi dana golerê, Areb kı vecino cıre vana: „Na sandıke bici tepia qewaxe serê ronê! Areb sandıke cêno ancia qewaxe serê nanoro. Mabenna taê waxt kı vereno ra, huri vecinê yenê. Woa jüye vana, „waê tuwana naca ra boa qulê xami yena.“ Woa xu vana ey heq çê tore, qulo xam koti ra bero naca. Theyr be theyrina xo nêno naca. Qulo, dı nıng koti bero naca.“ Ni purtanê xo, xo ser ra vecênê, benê çutê çêni azebi. İsan qemiş nêbeno kı ninannê sêrkıro. Ni naca dı, uca dı sêrkenê. Qayıtbenê kı jü çeneke hoa bınê çaliandı hewın dıra. Aê hewn dı verdenê, qamçi cênê danê golerê. Areb gole ra vecino. Ni vanê: “Areb na sandıke be na qewaxa naca ra wedarê, bınê saanê ceneti dı ronê!“ Areb qewaxe be sandıka cêno beno ze vatena huriyu bınê saanê ceneti dı nano ro. Çêneke hêşina xo kı, nê sandıke, nê kı qewaxe! Berbena kona kou-qewresu, fetelina u çerexina. Waxtê dı na çêneke Satemuj’dı kona ra, cıra pêmana. Waxt u satê xo kı benê tamam, na kona ra layiçi dı xo yeno düna. Pêsanê xo kena ya, qundaxi wertê pêsanê xodı pisena. Na xore herra kou, vasê kou wenna, fetelina. Zaf fetelina, senık fetelina, yena nêjdiye jü raê dı vecina. Dotê ra Barcıngan yeno, xo ver pusula anceno. Serê Barcıngani sêrkeno, se kı çêneke vineno, vano: „Gıran bime! Vırniya madı nêjdiye raê dı jü qılati esto, nêzon heso kı, çıko kı! Seke şime, golici ma ortmiş benê, barê ma pêro rıznenê. Nu, ostorê xo raver rameno sono. Sono kı jü çêneka. Çêneke seke ni vinena, sona dest pau, vana: “Ez çêna tu, toi kı piye mı. Sebeno mı bici lê xo. Nu çêneke cêno lê xo. Êndi werte ra çıqa kı vereno ra, lace na çêneke beno pil. Na çêneke kı çê piye xora veciye, kemerada qımetıne kena bınê serê xo. Na sona verê düyari (dês) dı serê xo nana ro, berbena. Layık sono lê moa xo, vano: „Anê ça berbena, tore sebi?.“ Moa xo vana: “Xore zobina berbon, Meterse, thabaê mı çinno!“ Nu layık kemerê vinêno u cêno xo dest. Moa xo çıqa kı cêrena verro, layık nêdano cı. Na sıre dı sewle na kemerê ercino seraya pasay. Pasa vano: “Tici (tiji) jükeka. Ma na ticia bine sene çiya?“ Lelanê xore vano, „deê şime, nu çıko, çı niyo?“ Pasa u leli benê teber. Çıqa kı sonê, axiri benê nêjdi. Sêrkenê kı, jü çêneka u jüye layıko. Çiye layiçi dest dıro. Çıko sa, pêro sewle dano.“ Pasa vano: „Na kemerê, kemera mına. Tu na kemere koti ra tırte?“ Layık vano, „na kemerê, kemara moa mına.“ Pasa uca dı qurmiş beno mano. Xo xodı vano, „nu layıko doman nêbıro mıre kelimaa dı xırabınê vacıro!“ Kemerê dano cı, vano: „ez nêjdiye tu nêbon. Sona mıre saanê ceneti ana, biya; nêanasa serê tu don puro.” Naê ser layık berbeno sono lê moa xo. Vano, anê: „ Pasa mıre nia vano“ Moa layiçi berbena, vana: „lacem‘ mı tore va kı kemerê meciye, bela ana ma ser! Tu domana, koti ra serê saanê ceneti biyarê!“ Bêçere, ana cırê tenê nanê raê pocena. Layık cêno, ya Xızır vano , kono raê. Moa xo rınd temı kena, vana: „Rınd hadarê xo bı. Tu kı şiya uca, piye toi uca dıro“. Layık êndi zaf sono, senık sono; niseno ro berbeno. Na sıre dı jü khalık raşte cı beno. Khalık pers keno, vano: „Sazadeê mı sona koti?“ Layık ciab dano cı, vano: “Desturê tora, desturê heqi ra son ataê xo.“ Hal hekiate cıre qeşikeno. Khal vano: „Dı o kı tu nia vato, desturê heqi u desturê mı tu ser bo, raa xora so. Raa tu ya bıro! Xêr weşiye tu kı şiya, xo bınê koliu-molian dı wedarê! Yi huri yenê tu kı bivinirê, sere tu danê pıro. Xo rınd wedare. Yi kı amay u koti kı owıke xo berce purtanê yinu ser.” Khal taê kıncu u kirbıte dano cı, vano: “Ni kıncani bice lê xo, ninu yinu dê! Purtanê huriyu bice, bere dür ra zere jü bostan dı be na kirbıta bıvêşnê!. Hama hêni bıke kı, ni purtanna diremê meverde. A waxt sırê yinu şikino.“ Layık kınci u kirbıta kı khal daybe cı cêno, halaliya xo khali ra wazeno. Kono raa. Zaf sono, tanki sono. Sew-sodır sono, axıri, cao kı saa ceneti teye reseno uca. Zê vatena khalê kokımi keno. Purtanê huriyu cêno beno zerê jü baxçey dı vêşneno. Huri zerê owıke dı hêni rut-raphal manê. Vanê: “Sazadeu rındek tu ma rut verdayme. Ma nia çıton bıvecime teber.“ Layık kıncu cêno erceno cı, vano: Ha sımarê kınci.“ Huri sekı kıncu cênê pıra, sırê xo şikino. Layık caa sandıke museno, sere dare ra nano ro. Piye xo sandıke ra vecino. Layık xo dano naskerdene. Puruşine jübinrê, jübinu phaç kenê. Layık heqbe saanê xo keno. Piye xo cêno peyser yeno. Beno taê sau dano pasay, yi binu xore verdeno. Yeno reseno moa xo. Layık kı, be piye xoa reseno moa xo, moa ni sona nınganê barcıngani, vana: „Tu ataê mı, mıra raji bê! Mulxutê mı nou rêşt mı. Ez êndi sono welatê xo.“ Nu vano, „ez tora rajiyo kı heq raji bıro. Çıton wazenasa hên bıke!”

Êndi Satemuz cêniya xo u lace xo cêno, sono çê piye xo. Sonê kı moa u piye xo çımanna biye kor. Uca dı saê kı cenet ra xodı ardê, dano moa-piye xo. Cenet ra teberıko kı xodı ardo, keno çımanna, çımanê ninu keno wes. Hal-hêkiati ser jübin dı qeşi kenê. Çı amo ser, çı nêamo ser qeşi kenê. Uca dı êndi puruşinê jübinrê.

Vêyve ninu beno. Marê ninu gıridino u zewıcinê. Layık êndi textê piye xo ser niseno ro. Tedey resenê mıradê xo. Yi reşti mıradê xo, mai amayme pêniya sanıka xo!..

Qeşikerdoğe: Zeliha Sevinc

Arêkerdoğ: U. Pulur